`Eu Hiaith a Gadwant’? Y Gymraeg yn yr Ugeinfed Ganrif

golygwyd gan Geraint H. Jenkins a Mari A. Williams

xiv685 tt   Hydref 2000 clawr papur
ISBN 0-7083-1657-3

Hon yw’r chweched gyfrol mewn cyfres arloesol o astudiaethau ar hanes cymdeithasol yr iaith Gymraeg. Ynddi ceir y dadansoddiad manwl ac awdurdodol cyntaf o hynt yr iaith Gymraeg yn y cyfnod mwyaf cythryblus yn ei hanes. Yn yr un bennod ar hugain a gynhwysir yn y gyfrol trafodir nid yn unig ddirywiad y Gymraeg o safbwynt niferoedd a thiriogaeth, ond hefyd ei brwydr am gydnabyddiaeth a’i swyddogaeth mewn amrywiol feysydd. O’r holl ymadroddion cofiadwy a fathwyd yn yr ugeinfed ganrif y mwyaf arwyddocaol o ddigon i’r siaradwr Cymraeg yw ‘Tynged yr Iaith’, ac y mae’r gyfrol hon yn cynnig sylwebaeth gyffrous ar y prosesau o newid, o ddirywiad ac o adfywiad a brofwyd gan yr iaith fyw hynaf ym Mhrydain.

Cynnwys

Hynt yr Iaith Gymraeg 1900–2000: Rhagymadrodd
Geraint H. Jenkins a Mari A. Williams
1. Yr Iaith Gymraeg 1921–1991: Persbectif Geo-ieithyddol
John W. Aitchison a Harold Carter
2. Yr Iaith Gymraeg a'r Dychymyg Daearyddol 1918–1950
Pyrs Gruffudd
3. Y Ferch a'r Gymraeg yng Nghymoedd Diwydiannol De Cymru 1914–1945
Mari A. Williams
4. Mudiad yr Iaith Gymraeg yn Hanner Cyntaf yr Ugeinfed Ganrif: Cyfraniad y Chwyldroadau Tawel
Marion Löffler
5. Statws Cyfreithiol yr Iaith Gymraeg yn yr Ugeinfed Ganrif
Gwilym Prys Davies
6. Agwedd y Pleidiau Gwleidyddol tuag at yr Iaith Gymraeg
J. Graham Jones
7. Newyddiaduraeth a'r Iaith Gymraeg
Robert Smith
8. Darlledu a’r Iaith Gymraeg
Robert Smith
9. Y Wladwriaeth Brydeinig ac Addysg Gymraeg 1914–1991
W. Gareth Evans
10. Yr Iaith Gymraeg a Chrefydd
D. Densil Morgan
11. Llenyddiaeth Gymraeg oddi ar 1914
R. Gerallt Jones
12. Golud y Gorffennol?: Cofnodi'r Tafodieithoedd
Beth Thomas
13. Rhyfel y Tafodau: Ymatebion Eingl-Gymreig Cynnar i Ddiwylliant Llenyddol Cymru
John Harris
14. Hanes Cymdeithas yr Iaith Gymraeg 1962–1998
Dylan Phillips
15. Mudiad yr Iaith Gymraeg a Dwyieithrwydd: Beth All Cymdeithasau Lleol Ei Gyflawni?
Marion Löffler
16. Pa Bris y Croeso? Effeithiau Twristiaeth ar y Gymraeg
Dylan Phillips
17. Yr Iaith Gymraeg a Chymunedau Amaethyddol yn yr Ugeinfed Ganrif
Garth Hughes, Peter Midmore ac Anne-Marie Sherwood
18. Yr Iaith Gymraeg a Chynllunio Awdurdodau Lleol yng Ngwynedd 1974–1995
Delyth Morris
19. Yr Ieithoedd Celtaidd Eraill yn yr Ugeinfed Ganrif
Glanville Price
20. Ieithoedd Llai eu Defnydd a Lleiafrifoedd Ieithyddol yn Ewrop oddi ar 1918: Arolwg Cyffredinol
Robin Okey
21. Adfer yr Iaith
Colin H. Williams
Mynegai

Cyfranwyr

• Yr Athro John W. Aitchison, Athro Gregynog mewn Daeryddiaeth Ddynol, Prifysgol Cymru, Aberystwyth
• Yr Athro Harold Carter, Cyn-Athro Gregynog mewn Daearyddiaeth Ddynol, Prifysgol Cymru, Aberystwyth
• Mr Gwilym Prys Davies, Cyfreithiwr
• Dr W. Gareth Evans, Darllenydd, Adran Addysg, Prifysgol Cymru Aberystwyth
• Dr Pyrs Gruffudd, Darlithydd, Adran Ddaearyddiaeth, Prifysgol Cymru, Abertawe
• Dr John Harris, Ymchwilydd Cyswllt, Adran Astudiaethau Gwybodaeth a Llyfrgellyddiaeth, Prifysgol Cymru, Aberystwyth
• Mr Garth Hughes, Darlithydd, Sefydliad Astudiaethau Gwledig Cymru, Prifysgol Cymru, Aberystwyth
• Yr Athro Geraint H. Jenkins, Cyfarwyddwr, Canolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru
• Mr J. Graham Jones, Archifydd Cynorthwyol, Yr Archif Wleidyddol Gymreig, Llyfrgell Genedlaethol Cymru
• Y diweddar R. Gerallt Jones
• Dr Marion Löffler, Cymrawd Ymchwil, Canolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru
• Yr Athro Peter Midmore, Sefydliad Astudiaethau Gwledig Cymru, Prifysgol Cymru, Aberystwyth
• Dr D. Densil Morgan, Uwch-ddarlithydd, Ysgol Ddiwinyddiaeth ac Astudiaethau Crefyddol, Prifysgol Cymru, Bangor
• Dr Delyth Morris, Darlithydd mewn Cymdeithaseg a Pholisi Cymdeithasol, Prifysgol Cymru, Bangor
• Robin Okey, Adran Hanes, Prifysgol Warwick
• Dylan Phillips, Cymrawd Ymchwil, Canolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru
• Yr Athro Emeritws Glanville Price, Cyn-Athro Ieithoedd Ewropeaidd, Prifysgol Cymru, Aberystwyth
• Ms Anne-Marie Sherwood, Ymchwilydd Cyswllt, Sefydliad Astudiaethau Gwledig, Prifysgol Cymru, Aberystwyth
• Dr Robert Smith, Cymrawd Ymchwil, Canolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru
• Dr Beth Thomas, Curadur Bywyd Diwylliannol, Amgueddfa Werin Cymru, Sain Ffagan
• Yr Athro Colin H. Williams, Athro Ymchwil, Adran y Gymraeg, Prifysgol Cymru, Caerdydd
• Dr Mari A. Williams, Cymrawd Ymchwil, Canolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru